فنون مشاوره
|
|
مجموعه قوانین نظری و عملی شیوه های انجام مشاوره به طور موفقیت آمیز را در بر می گیرد.
نحوه ی استفاده از فنون مشاوره به عوامل متعددی از جمله شخصیت مشاور و موقعیت مشاوره بستگی دارد .
گوش دادن : مهمترین فنی است که مشاور باید در مشاوره به کار به کار ببندد. گوش دادن عملی فعال و ارادی است که به دقت و توجه نیاز دارد در مقابل شنیدن عملی غیر ارادی است که نیاز به دقت ندارد.
از آنجا که مهمترین عامل موثر در مصاحبه ی مشاوره ای ایجاد رابطه ی حسنه است و این مهم تحقق نمی یابد مگر با استفاده از فن گوش دادن
سه بخش ایجاد ارتباط : 1- فرستنده ی پیام
2- پیام
3- گیرنده ی پیام
گیرنده ی پیام با گوش دادن فعال برای حصول اطمینان از دریافت صحیح پیام فرستاده شده باید استنتاج و استنباط خود را با فرستنده مطرح سازد و با او به بررسی بپردازد . پس برای برقراری ارتباط درست ، پیام مراجع باید توسط مشاور به درستی استنتاج و استنباط شود.
مشاور با استفاده از فن انعکاس اطمینان می یابد که آیا دریافت و استنباط او از پیام دریافت شده صحیح بوده یا نه .
نکات مهم در گوش دادن :
گوش دادن فعال به سکوت و تفکر درباره ی شنیده ها نیاز دارد.
لازمه ی گوش دادن اینست که گوینده به گرمی پذیرفته شود و رابطه ی حسنه با وی برقرار گردد.
گوش دهنده هنگام گوش دادن باید به گوینده نگاه کند.
گوش دهنده در مواقع ضروری از گوینده سوال کند.
گوش دهنده باید از یادداشت برداری و دیگر کارها هنکام گوش دادن بپرهیزد.
گوش دهنده باید به مطالب ابراز شده پاسخ دهد و گوینده را به خاطر عقیده اش مذمت نکند.
مشاور باید بکوشد بحث جلسه حالت عقلی صرف به خود نگیرد. چرا که باعث می شود رابطه حسنه به تدریج سست شود.
گوش دهنده باید از قضاوت عجولانه درباره ی گوینده بپرهیزد.
انعکاس : از طریق انعکاس مراجع به بررسی بهتر و عمیق تر مشکلات می پردازد و به یافتن راه حل های مناسب تر تشویق می شود. انعکاس بر دو نوع است : انعکاس بر دو نوع است : انعکاس احساسات : مشاور در انعکاس احساسات با تاکید بر وضع روانی مراجع ، احساسات اورا به طور عینی و با روش صحیح بیان می کند لذا بدینوسیله از حالت دفاعی و مقاوم مراجع تا حدودی کاسته می شود .و به مراجع امکان می دهد تا درباره ی عقاید و عواطف خود را بیشتر بیندشد و همچنین انعکاساسات باعث می شود که رابطه حسنه مشاوره ای بین مراجع و مشاور زودتر و آسان تر بوجود آید.
در واقع مشاور با انعکاس احساسات مراجع ، همچون آینه ای عمل می کند که مراجع می تواند حالات و عواطف و وضع روانی خود را دراو نظاره کند.
نکته : گوش دادن فعال مقدمه انعکاس و روش ضروری برای انجام آن به حساب می آید.
انعکاس محتوا (متن) : در انعکاس متن مشاور علاوه بر بیان گفته مراجع در قالب کلمات خودش ، او را به گویایی بیشتر و تفکر درباره ی موضوع مورد بحث تشویق می کند.
سازمان دادن : سازمان دادن بیان محدودیت هاست . یعنی خط مشی و چگونگی اجرای جلسه مشاوره از طریق سازمان دادن حاصل می شود. مثلا : محدودیت زمانی – محدودیت عملی
روش های سازمان دادن : 1- گفتگو درباره اهداف مشاوره 2- گفتگو درباره ی نقش مشاور و مراجع 3- گفتگو درباره ی مقررات (محرمانه مانده مطالب ، مدت زمان مشاوره و...) 4- تنظیم پاسخ ها : ارائه پاسخ های منظم و سنجیده از طرف مشاور و مراجع.
رهبری : یعنی اینکه مشاور تا چه حدی می کوشد مراجع را به دنبال خود بکشاند و اداره ی جلسه را برعهده گیرد و نیز به چه میزلن افکار و عقایدش می تواند ادامه جلسه مشاوره را تحت تاثیر قرار دهد.
روش مناسب رهبری به موقعیت مشاوره و دیدگاه مشاور نسبت به ماهیت انسان بستگی دارد.
روش های رهبری : 1- پذیرش 2- پنددادن 3- اطمینان دادن 4- تشخیص 5- ارائه صحنه ای از زندگی خصوصی 6- افکار نا تمام 7- ارائه صحنه ای از زندگی شخص ثالث 8- آگاهاندن 9- تعبیر و تفسیر 10- هشدار دادن 11- پرسش 12- فرافکنی: مشاور با قرار دادن مراجع در موقعیتی مشخص ، او را متوجه اهمیت موضوع بحث می کند.اگر به جای پدرت بودی ؟
تشویق : مجموعه فعالیت هایی است که مراجع را به ادامه کارش ترغیب می کند و اورا در مسیر پیشرفت و بهبودی قرار می دهد.
سکوت : علل سکوت مراجع : 1- گاهی مراجع ساکت می ماند تا مراجع صحبت کند.
2- ممکن است سکوت بر اثر موضوع دردناک باشد.
3- گاهی سکوت مراجع به این علت است که مراجع فکر و تامل می کند.
4- گاهی مراجع و مشاور به نقطه ای رسیده اند که دیگر حرفی برای گفتن ندارند
5- گاهی سکوت ممکن است بر اثر خشم و خصومت مراجع نسبت به مشاور باشد.
6- گاهی مراجع بر اثر خستگی حاصل از مشارکت و فعالیت در بحث مشاوره سکوت می کند.
7- گاهی مراجع چون با اجبار آورده شده سکوت می کند.
مشاور باید حتی الامکان مسئولیت شکستن سکوت را به مراجع واگذار کند. زیرا در این حالت ، دنیای درون و رشته ی افکار ش بر هم نخواهد خورد.در صورتی که مشاور بخواهد سکوت مراجع را بشکند باید به علت سکوت و زمان وقوع آن توجه کند و تا مطمئن نشود که مراجه را برای بحث درباره ی احساسات و مشکلاتش آمادگی کافی دارد نباید به شکستن سکوت اقدام کند.
اگر زمان سکوت طولانی باشد (بیش از دو دقیقه) مشاور با استفاده از روش های زیر می تواند سکوت را بشکند و مراجع را به صحبت کردن دعوت کند: 1- اولا دعوت غیر مستقیم از مراجع به حرف زدن که از طریق تماس چشم و تکان دادن سر و تغییرات صورت و وضع نشستن مشاور عملی می شود 2- مشاور با استفاده از حداقل گفتار کلامی که معمولا با بیان کلماتی نظیر بلی ، دیگرچه؟" ادامه بده " سکوت مراجع را می شکند و او را به ادامه ی جلسه مشاوره تشویق می کند. ثالثا مشاور از طریق تلخیص بحث جلسه مشاوره ، از مراجع می خواهد که بحث را ادامه دهد.
مقاومت : ایستادگی و سرسختی مراجع در جلسه مشاوره است . مقاومت ممکن است بر اثر عوامل درونی و یا بیرونی و یا ترکیبی از هر دو بوجود آید .
روشهای مواجهه با مقاومت :
1-گوش دادن فعال 2- گفتگوی معمولی 3- تجزیه و تحلیل علل مقاومت ها 4- ختم جلسه
دیوسیل و رابینسون روشهای مواجهه با مقاومت مراجع شرح زیر می دانند :
بحث درباره ی مقاومت ، ارائه اطلاعات درباره ی مشاور و دیگران به مراجع ، پذیرش و تشویق و دلداری مراجع ، انعکاس احساسات ، مواجه سازی مراجع با موضوع مورد بحث و نهایتا ختم جلسه .
پایان جلسه : جلسه مشاور باید زمانی پایان یابد که مراجع به خود – رهبری برسد و توانایی لازم برای حل مشکل را کسب کرده باشد .
وظایف مشاور در پایان دادن به جلسه مشاور ه :
1-خلاصه مطالب مورد بحث در جلسه مشاوره و تعیین سوال کار جلسه آینده .
2- مشاور باید مراجع را مطمئن سازد که هر زمانی که نیاز داشت می تواند برای مشاوره مراجعه کند .
3-مشاور باید مطمئن شود که مراجع درباره ی مطالب مورد بحث هیچگونه ابهامی ندارد .
4- چنانچه مراجع بخواهد جلسه مشاوره را پایان دهد ولی مشاور احساس کند مراجع هنوز به خود رهبری و حل مشکل نرسیده ، در اینصورت مشاور با تقاضای مراجع مخالفت می کند و علل انرا باوی مطرح می سازد .
روشهای پایان دادن به جلسه مشاوره
1- اشاره به پایان وقت
2- تلخیص بحث
3- دادن تکلیف به مراجع
4- تعیین وقت جلسه آینده ز-شاهسواری (منبع : فنون مشاوره دکتر شفیع آبادی)