گروه آموزشی مشاوران رباط کریم

شرح وظایف و فعالیتهای گروه آموزشی مشاوران

مراحل رشد

 

نظريه پردازان عمر ، رشد را به صورت شاخه هاي درختي در نظر مي گيرند كه در جهت هاي گوناگون امتداد مي يابد و هرچه فرد روبه جلو مي رود بر تعداد شاخه ها افزوده مي شود و اين درخت انبوه تر  مي شودهر شاخه بيانگر  مهارتي است كه مي تواند در زمينه هاي عمده رشد پرورش يابد و برخورد اين شاخه ها و اتصال آنها به يكديگر نشان مي دهد كه زمينه هاي جسماني شناختي ، هيجاني و اجتماعي به يكديگر مربوط هستند.

* پيش از تولد

طبق تحقيقات به عمل آمده شرايط پيش از تولد بر سلامت بزرگسال تأثير مي گذارد و اگر اقدامات لازم براي محافظت از سلامتي خودمان انجام دهيم تا حدود زيادي مانع از تحقيق مخاطرات پيش از تولد مي شويم . پژوهشگران به افرادي كه هنگام تولد كم وزن بوده اند توصيه مي كنند كه از معاينات مرتب غافل نشوند و به رژيم غذايي ، وزن تندرستي و استرس توجه داشته باشند . اينها عوامل قابل كنترلي هستند كه در بيماري هاي قلبي و عروقي و ديابت دخالت دارند و زماني كه هنگام تولد بيش وزن بوده اند بايد نسبت به خود آزمايي پستان و مامو گرافي جدي باشند . اين معاينه ها كمك مي كنند تا سرطان پستان به موقع تشخيص داده شود و در موارد بسياري درمان شود .

00 1

0  9/0

0 8/0

0 7/0

0 6/0

0  5/0

4        4-5/3      5/3-3         3-5/2        5/2 وزن هنگام تولد

٭  تأثير تغذيه مادر پيش از تولد كودك

نوع تغذيه پيش از تولد مي تواند به دستگاه عصبي مركزي و اندامهاي ديگر آسيب برساند . تعداد سلولهاي مغزي اين بچه ها كمتر است وزن آنها 36 درصد كمتر از متوسط است و ساختار مغزي آنها به صورت ناهنجار مي باشد هر چه قدر تغذيه مادر نامناسب تر باشد وزن مغز كمتر  است به ويژه اگر اين سوء تغذيه در سه ماهه آخر بارداري رخداده باشد ، چرا كه در اين دوره اندازه مغز سريعاً رشد مي كند. و تغذيه مناسب براي رشد مطلوب كودك ضروري است. كودكان دچار سوء تغذيه قبل از تولد اغلب دچار

 

 

بيماري هاي تنفسي مي شوند ، چرا كه از رشد دستگاه ايمني جلوگيري شده است. اين كودكان تند خو هستند وگريه جيغ مانند دارند با افزايش سن ، كم هوشي و مشكلات يادگيري جدي ، آشكار تر مي شوند.

رشد پيش از تولد:

معمولاً رشد پيش از تولد 3 مرحله است : دوره تخمك بارور كه تقريباً 2 هفته  طول مي كشد . دوره روياني كه 2 تا 8 هفته طول مي كشد در اين دوره شالوده ساختار هاي بدن ريخته مي شود. دوره جنيني كه از هفته نهم تا پايان حاملگي به طول مي انجامد در اين دوره اندازه بدن بطور چشمگيري افزايش مي يابد و ساختارهاي جسماني را شامل مي شود.تراتوژنها عوامل محيطي هستند كه به جنين آسيب مي رسانند مانند سيگار دارو مانند آسپرين و كافئين )، تشعشع زياد جيوه ، سرب ، سرخجه ، عفونتها و...

* دو سال اول زندگي ( نوباوگي و نو پايي)

كوكان از تولد تا دو سالگي رشد سريعي دارند و در عين حال تفاوتهاي فردي زيادي در اندازه بدن وجود دارد مغز در نو باوگي با سرعت حيرت انگيزي به رشد خود ادامه مي دهد ورشته هاي عصبي از تولد تا دو سالگي به سرعت رشد مي كنند در اين دوره سيناپس هاي جديد با سرعت حيرت انگيزي تشكيل مي شوند و از پيدايش توانايي هاي جديد حمايت مي كنند . براي نگهدار ي گسترش  اين شبكه ارتباطي پيچيده تحريك بسيار حياتي است . تحريك باعث مي شود كه سيناپس هاي بسيار زيادي بر قرار شوند. شير مادر براي  نيازهاي  رشد نوباوگان بسيار مناسب است و از آنها در برابر بيماري ها محافظت مي كند و در مناطق فقير تغذيه با شير مادر از سوء تغذيه كودك پيشگيري مي كند . ولي كودكاني كه از شير مادر تغذيه مي كند  از نظر هوش يا سازگاري عاطفي ، تفاوتي ندارند.

اغلب بچه هاي تپل در دوره نوپايي و اوايل كودكي لاغر مي شوند.       

نوباوگان در سال اول ، صدا ها را در الگوها ي پيچيده تر ي سازمان مي دهند و مي توانند محل دقيق خود را تشخيص دهند.

رشد سريع چشم و مراكز بينايي مغز به رشد تمركز كردن ، تشخيص رنگ و تيزي بينايي در نيم سال اول زندگي كمك مي كند.

 

* رشد شناختي در نوباوگي و نو پايي

* نظريه شناختي رشد پياژ :

مرحله حسي حركتي : در اين مرحله پياژه معتقد بود كه كودكان نو پا با گوشها ، چشم ها ، دستها و ساير تجهيزات حسي حركتي (( فكر مي كنند )) آنها خيلي از فعاليت ها را قادر نيستند در سرشان انجام دهند. پياژه معتقد است كه تغيير شناختي از طريق انطباق طرح واره ها از طريق تعامل مستقيم محيط است كه از دو فعاليت تشكيل مي شود: درون سازي ، برون سازي . هنگام درون سازي از طرحواره هاي موجود مان براي تعبير كردن دنياي بيرون استفاده مي كنيم براي مثال وقتي كودك اشياء را پرتاب مي كند آن را در (( طرحواره  پرتاب كردن )) خود درون سازي مي كند. در حال برون سازي كودك طرحواره هاي جديدي را ايجاد مي كند با طرحواره هاي قبلي را تنظيم مي كند. مثلاً وقتي كودك اشياء  را به روش هاي متفاوتي پرتاب مي كند طرحواره پرتاب كردن خود را تغيير داده است تا با ويژگي هاي متفاوت اشياءأ مناسب باشد . بعد از اينكه كودكان طرحواره هاي جديدي را مي سازند آنها را باز آرايي مي كنند براي مثال كودك سر انجام ((پرتاب كردن)) را به (( انداختن)) و به آگاهي خود از ((نزديكي ))و((دوري)) متصل مي كند در اين موقع سازماندهي صورت گرفته است. نوباوگان اطلاعات رابه صورت بسيار منظم به ياد مي آورندآنها در سال اول محركها در طبقه هاي  پيچيده گروه بندي مي كنند و مبناي طبقه بندي از حالت ادراكي به مفهومي تغيير مي يابد. كودكان در سال دوم اشياء را به طور فعال طبقه بندي و دسته بندي مي كنند. طبق نظريه و چگونگي فعاليتهاي ذهني پيچيده از تعامل اجتماعي سر چشمه مي گيرند. نوباوگان از طريق حمايت و راهنمايي افراد ماهر در چار چوب منطقه مجاور رشد بر تكاليف تسلط مي يابند. نمره آزمونهاي نوباوگان به جاي هوشبهر، رشد بهر ياDQ ناميده مي شوند..

طبق ديدگاه رفتار گرايي والدين از طريق شرطي سازي كنشگر و تقليد مهارتهاي زبان را به كودكان مي آموزند. نظريه پردازان تعامل گرا معتقدند : تواناييهاي فطري و محيط اجتماعي غني به كمك هم رشد زبان را تقويت مي كنند. كودكان نو پا در حدود 12 ماهگي اولين كلمه را بيان مي كنند.

٭ رشد هيجاني و اجتماعي در نوباوگي و نو پايي

اريكسون معتقد است كودك دريك سال اول با تعارض اعتماد در برابر بي اعتمادي روبرو است. اگر كودك از مراقبت و حمايت و عطوفت مادر در اين مرحله بر خوردار باشد احساس امنيت مي كند و به محيط خود و ديگران در آينده اعتماد مي كند و آنچه مهم است كيفيت رفتار والدين است در سال دوم زندگي كودك مرحله خود مختاري  وترديد است. كودكان نو باوه مي خواهند در مورد موقعيتهاي مختلف خودشان تصميم بگيرند اين تعارض وقتي به نحو مطلوب حل مي شود كه والدين رهنمود و انتخاب هاي معقولي رابراي كودكان فراهم  كنند از كودك انتقاد نمي كنند يا به او حمله ور نمي شوند بلكه با شكيبايي و مهرباني از استقلال او دفاع مي كنند براي مثال قبل از رفتن به بيرون چند دقيقه صبر مي كنند تا كودك باز ي خود را تمام كند و كفش هايش را بپوشدو... اولين نشانه هاي خويشتن داري به صورت اطاعت نمايان مي شوند كودكان 12 تا 18 ماهه نشان مي دهند كه از خواسته ها و انتظارهاي والدين آگاهند و مي توانند از در خواستها و دستورات ساده اطاعت كنند.

 

توصيه هاي مراقبتي :

1-به كودك نو پا ، صميمانه و با عاطفه پاسخ دهيد چرا كه كودكان نوپايي كه صميميت و عطوفت را تجربه مي كنند بسيار بيشتر مطيع و يا ديگر هستند.
2- وقتي كه كودك بايد از فعاليتي خودداري كند به او از قبل اخطار دهيد چرا كه برا كودكان نوپا متوقف كردن فعاليت لذت بخشي كه در حال انجام است خيلي سخت تر از منتظر ماندن قبل از پرداختن به فعاليت دلخواه است.

 

3 - يك موضوع را چند بار به آنها ياد آور شويد چرا كه توانايي كودكان نوپا براي  ياد آوري و اطاعت از مقررات، محدود است آنها به نظارت مداوم بزرگسالان نياز دارند

4- با تأييدكلامي و بدني به رفتار خويشتن دار پاسخ دهيد چرا كه تحسين و بغل كردن رفتار مناسب را تقويت مي كند و احتمال وقوع دوباره آن را افزايش مي دهد

5- به رشد زبان كمك كنيد چرا كه  كودكان براي ياد آور شدن انتظارات والدين به خودشان ، از زبان استفاده مي كنند .

6- به تدريج مقررات را مطابق با توانييهاي در حال رشد كودكان نو پا  افزايش دهيد . چرا كه با بهبود شناخت و زبان كودكان نو پا مي توانند از مقررات بيشتري در مورد ايمني احترام به ديگران  پيروي كنند..

هيجانهاي اصلي در نوباوگي و جود دارند مانند لبخند زدن ، شادي ، خشم و ترس

در طي مرحله نوپايي خود آگاهي و دستورالعمل والدين ، شالوده هيجانهاي خود آگاه مانند شرم وخجالت و.. تدارك مي بيند.

* در مرحله سوم رشد يعني مرحله ابتكار در برابر احساس گناه

كودك فوق العاده جسور كنجكاو و رقابت جواست در اين مرحله كودك حالت تجاوز گرانه و مداخله جويانه دارد شامل تجاوز به بدن ديگران از طريق جمله بندي ، تجاوز به گوش ها و دهان  از طريق گفتار پرخاشگرانه و... كودك در اين مرحله با حس ابتكار خود طرح هايي را مي سازند  ، اهدافي را در نظر مي گيرد و براي رسيدن  به آنها اصرار مي ورزد. والدين مي توانند به كودكان كمك كنند تا بحران اين مرحله را با حس نيرومند ي از هدفمندي يعني ، جرأت رو به رو شدن و دنبال كردن اهدااف ارزشمند پشت سر بگذارند.

بازي در اين مرحله  بسيار مهم است چرا كه طي بازي كودكان مهارتهاي جديد را با كمترين خط انتقاد و شكست امتحان مي كنند .ضمناً آنها مي آموزندكه براي رسيدن به هدفهاي مشترك بايد همكاري كنند.گاهي در بازي كودكان نقش پليس و دكتر و... را اجرا مي كنند كه از اين طريق كودكان را با پيوند خود و جامعه گسترده تر آشنا مي سازد. در اين مرحله كودكان خود را بر حسب هيجان ها و نگرش هاي معمول توصيف مي كنند مثلاً مي گويند(( دوست ندارم با بزرگترها باشم)) مبناي خود پنداره و پيدايي عزت نفس از اين مرحله آغاز مي شود. خود پنداره تصوري است كه كودك از خود دارد. مثلاً  وقتي از كودك چهار ساله خواسته شود درباره خودش بگويد ممكن است با افتخار بگويد كه (من مي توانم جوراب وكفشم را بپوشم)

عزت نفس : قضاوتهايي كه در باره ارزش خودمان و احساسهاي مربوط به اين قضاوتها مي كنيم. واژگان كودكان پيش دبستاني براي صحبت كردن در باره هيجان سريعاً گسترش مي يابد و علت بسياري از هيجان ها را به درستي قضاوت مي كنند مثلاً مي گويند چون او خيلي بلند مي خندد پس خيلي خوشحال است)) (( يا چون او براي مادرش دلتنگ است پس غمگين است))

* توصيه هاي مراقبتي :

1- رابطه اي سازنده برقرار كنيد چرا كه مشاركت متقابل به كودكان كمك مي كند احساس با ارزش بودن كنند.

2- موفقيت آنها را پرورش دهيد . انتظارات خود را درست تنظيم كنيد روي كاريا رفتار سازنده كودك تأكيد كنيد. با تأكيد بر تحسين به جاي پاداشهاي مادي خود انگيزي را در آنها تقويت كنيد.به تلاشهاو دستاوردهاي خاص او اشاره كنيد مثلاً بگوييد چقدر جالب اينها را چيدي چقدر خوب اين كار را انجام دادي و...

3- آزادي انتخاب را در او پرورش دهيد چرا كه حق انتخاب به كودكان احساس مسئوليت و كنترل بر زندگي مي دهد آنها را درگير انتخابهاي آسان كنيد مثلاً اجازه دهيد آنها تصميم بگيرند چه موقعي و به چه ترتيبي يك كار را انجام دهند.

4- هيجانهاي كودك را تأييد كنيد ، احساسهاي نيرومند كودك را بپذيريد و راههاي مؤثري براي  برخورد با آنها پيشنهاد كنيد.نظريه رفتار گرايي و نظريه يادگيري اجتماعي تقويت و سرمشق گيري را مبناي اصول اخلاقي مي دانند و الگوهاي كار آمد  براي اصول اخلاقي كساني هستند كه

 صميمي و قدر مند باشند وآنچه را موعظه مي كنند  در عمل نشان دهند . تنبيه موجب دروني شدن اخلاق و رفتار جامعه پسند نمي شود. روشهاي ديگري مانند محروم كردن و حذف امتيازها مي توانند عوارض جانبي ناخوشايند تنبيه را كاهش دهند. والديني كه مسائل اخلاقي را با فرزندانشان به بحث مي گذارند به آنها كمك مي كنند تا درباره اصول اخلاقي فكر كنند.

 

 

* اواسط كودكي 6 تا 11 سالگي

در اين مرحله كه مرحله عمليات عيني كودكان است مي توانند درباره اطلاعات عيني ملوس استدلال منطقي كنند . تسلط يافتن بر نگهداري نشان مي دهد كه كودكان مي توانند تفكر خود را برگشت پذير كنند درك فاصله توانايي جهت دادن كودكان دبستاني نشان مي دهد كه استدلال فضايي آنها بهتر شده است. توجه در اين سخن انتخابي انطباقي و برنامه دار مي شود. افزايش سريع واژگان ادامه مي يابد. اريكسون تعارض اين مرحله را سخت كوشي در برابر حقارت مي داند. سخت كوشي يعني پرورش دادن شايستگي در مهارتها و تكاليف سودمند . بزرگتر ها توقعات جديدي از كودكان دارند. كودكان سواد آموزي را براي انواع مشاغل تخصصي آغاز مي كنند. اگر اين تعارض بنحوي طي نشود كودك احساس حقارت مي كند او به توانايي هاي خود بدبين استو احساس بي كفايتي مي كند. در اين سن خود نداره كودك از حالت فاعلي به حالت مفعولي تغيير مي كند .مثلاً مي گويد من دخترم . من انسانم . من راستگو هستم سعي مي كنم به ديگران كمك كنم . او روي شايستگي ها تأكيد مي كند. عزت نفس آنها نيز به سطح واقع بينانه تري مي رسد. اواسط كودكي با پيشرفتهايي با درك كردن ديگران همراه است يعني آنچه را كه ديگران فكر و احساس مي كنند.مي توانند تجسم كنند. در اين مرحله كودك فرصت بيشتري براي گسترش رشد اخلاقي دارد آنها مي توانند مسئوليتهاي افزونتري را بپذيرند كودكان در اواسط كودكي ميل زيادي به تعلق گروهي نشان مي دهند .پسر ها همانند سازي با نقش مردانه را تقويت مي كنند در حالي كه دختر ها معمولاً فعاليتهاي(( جنس مخالف)) را نيز آزمايش مي كنند.

* بلوغ : اريكسون اعتقاد داشت كه نخستين تكليف نوجوان ايجاد حس جديدي از هويت من(1) است يعني اين احساس كه او كيست و جايگاه او در جامعه كجاست. بحران اين مرحله هويت در برابر گم گشتگي نقش(2) است .

 

آنان زمان زيادي را به نگريستن خود در جلوي آينه صرف مي كنند و به ظاهر خودشان ، بيشتر از حد توجه دارند. نوجوانان معمولاًبا كساني كه براي شان جاذبه دارند همانند سازي مي كنند . شكل گيري هويت تا حدود زيادي فرايندي نا خود آگاه است . پس نوجوان به دنبال يافتن شيوه هايي از زندگي است كه بتواند تعهدات پايداري را براي او بوجود آورد. وفاداري در او بسيار رشد مي كند و به صورت آزادانه مي تواند ثبات قدم خود را نشان دهد.

 


منابع:

1- كرين ، ويليام 1943 ، نظريه هاي رشد ، مفاهيم و كاربرد ها ، ( ترجمه ، خوئي نژاد ، عليرضا و رجائي عليرضا ، تهران ، انتشارات رشد 1384)

2- گلاس ، يودا ، 1950  اصلاح رفتار كودكان ، مترجم : جمال فر ، سياوش  تهران  موسسه نشر 1376 )

3- برك ، لورا ، 20001 روانشناسي رشد ( از لقاح تا كودكي ) ترجمه سيد محمدي ، يحيي ، تهران نشر ارس باران 1382

4- مقالات اينترنت

 

شاهسواري

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم اسفند 1389ساعت   توسط سر گروه آموزشی مشاوران  |